Το ζήτημα των πλημυρών και της διαχείρισης των πλημυρικών υδάτων αποτελεί πεδίο έντονου προβληματισμού και έρευνας, καθώς η αύξηση των πλυμυρικών φαινομένων, που σε σημαντικό βαθμό οφείλεται στο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής, έχει σοβαρές περιβαλλοντικές και κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις. Πάρα πολλά είναι τα ερευνητικά προγράμματα που ασχολούνται με το ζήτημα. Σύμφωνα με μια νέα δημοσίευση επιστήμονες προχώρησαν στη μοντελοποίηση των ωφελειών που θα είχε η αποκεντρωμένη αντιπλημμυρική προστασία (Α.Α.Π.) στην κεντρική Ευρώπη και κατέληξαν στο συμπέρασμα, ότι θα αποτελούσε σημαντικό βήμα προς τη φυσική διαχείριση πλημμύρων στην Ε.Ε.

Η Α.Α.Π. περιλαμβάνει ένα δίκτυο μέτρων μεμονωμένης αντιπλημμυρικής προστασίας που αξιοποιούν μικρές τεχνικές επεμβάσεις, κατανεμημένες σε όλη την έκταση μιας λεκάνης απορροής, αντί της εφαρμογής μεγάλων τεχνικών μέτρων, όπως φραγμάτων, σε τοποθεσίες υψηλού κινδύνου πλημμύρας.
Η νέα μελέτη εστίασε στα μέτρα για την αντιμετώπιση της πλημυρικής απορροής, μέσω της συγκέντρωσης πλεοναζόντων υδάτων (δηλ. απορροή ομβρίων) σε κανάλια ποταμών. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν την κατασκευή λεκανών συγκράτησης (μικρά φράγματα ή τεχνητές λίμνες με περιβάλλουσα βλάστηση), αποκατάσταση καναλιών με την επανδημιουργία μαιάνδρων και βλάστησης, και την αναδάσωση πεδιάδων πλημυρών.

Οι τρεις αυτές προσεγγίσεις εφαρμόστηκαν στην ορεινή υδρολογική λεκάνη του άνω ρου του ποταμού Flöha στα σύνορα Γερμανίας-Τσεχίας. Οι ορεινές περιοχές της νοτιοανατολικής Γερμανίας υπέστησαν ζημιές άνω του 1,2 δισεκατομμυρίων ευρώ ύστερα από μια καταιγίδα το 2002.

Χρησιμοποιώντας τα δεδομένα από πραγματικές καταιγίδες για την περίοδο 2002-2008, οι ερευνητές εξομοίωσαν ένα περιστατικό πλημύρας με χρόνο επαναλήψεως τα 100 έτη και ύστερα επανέλαβαν την εξομοίωση αφού εισήγαγαν 32 μικρές λεκάνες συγκέντρωσης υδάτων (χωρητικότητας 10-65.000 m3), τοποθετώντας τες είτε ανάντη χωριών που είναι ευάλωτα σε πλημμύρες, είτε σε κοιλάδες χαμηλής κλίσης με μεγάλες δυνατότητες αποθήκευσης υδάτων.

Σε τοπικό επίπεδο, οι λεκάνες συγκέντρωσης έλυσαν το πρόβλημα απορροής ομβρίων υδάτων για κάποια χωριά, μειώνοντας τη μέγιστη ροή μέχρι και 48% και καθυστερώντας την αιχμή της πλημμύρας κατά 6-10 ώρες. Η ακριβής απόδοσή τους σχετιζόταν με τη διαθέσιμη αποθηκευτική ικανότητα σε κοιλάδες που βρίσκονταν ανάντη των οικισμών,  έχοντας ως αποτέλεσμα μια μείωση της απορροής κατά 10% σε ολόκληρη την έκταση της υδρολογικής λεκάνης. Σε γενικές γραμμές, τα ύδατα στις λεκάνες συγκράτησης στράγγιζαν μέσα σε 36 ώρες, ελαχιστοποιώντας τις οικολογικές επιπτώσεις, δηλ. την αρνητική επίδραση λιμναζόντων υδάτων στη βλάστηση.

Η μέθοδος της αποκατάστασης καναλιών δεν είχε ιδιαίτερα αποτελέσματα, γεγονός που οι ερευνητές απέδωσαν στον περιορισμένο αριθμό κατάλληλων τμημάτων των ποταμών και υψηλών εδαφικών κλίσεων. Ωστόσο, η αποκατάσταση (ιδιαίτερα η επαναφορά κατεστραμμένων μαιάνδρων των ποταμών) δε θα πρέπει να αποκλειστεί, μιας και θα μπορούσε να αντισταθμίσει την οικολογική επίπτωση της κατασκευής λεκανών συγκέντρωσης υδάτων.

Η αναδάσωση πεδιάδων πλημυρών μείωσε τα επίπεδα μέγιστης ροής μέχρι και 4% όταν εφαρμόστηκε σε όλες τις περιοχές των πεδιάδων που δεν είχαν δέντρα, αντί να περιοριστεί σε παραποτάμιες ζώνες στα 5 μέτρα. Σε ολόκληρη την έκταση της υδρολογικής λεκάνης, η αναδάσωση σε συνδυασμό με τις λεκάνες συγκέντρωσης μείωσαν την αιχμή πλημμύρας κατά 12,8% και την καθυστέρησαν κατά 3 ώρες, δίνοντας τη δυνατότητα έγκαιρης προειδοποίησης των γύρω οικισμών.

Η Α.Α.Π. θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στις στρατηγικές αντιπλημμυρικής προστασίας μέσω της αλλαγής προσέγγισης από την αντιπλημμυρική άμυνα στη διαχείριση του πλημμυρικού κινδύνου, σύμφωνα με τους στόχους των ενοποιημένων Οδηγιών-Πλαισίων για τις Πλημμύρες1 και για τα Ύδατα2. Η προσέγγιση αυτή επεκτείνει την αντιπλημμυρική προστασία στη λεκάνη απορροής, και όχι μόνο στον υδάτινο αποδέκτη. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν πως η Α.Α.Π. θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί παράλληλα με παραδοσιακές τεχνικές λύσης μεγάλης κλίμακας, όπως την κατασκευή αναχωμάτων και φραγμάτων, και όχι απαραίτητα να τα αντικαταστήσει.

1. EU Flood Directive. See: http://ec.europa.eu/environment/water/flood_risk/index.htm  
2. EU Water Framework Directive (WFD). See: http://ec.europa.eu/environment/water/water-framework/index_en.html

Πηγή: European Commission DG ENV, Decentralised Flood Protection: key step to natural flood management, Science of Environment Policy, Special Issue 32, May 2012